Zbiór notatek, odpisów dokumentów, relacji i materiałów historycznych zebranych przez de Lassusa (1764-?), benedyktyna z opactwa świętokrzyskiego, XIII-XIX w.

„Spicilegium” to jedyne w swoim rodzaju tak obszerne kompendium wiedzy o dziejach opactwa na Św. Krzyżu oraz zawartości jego biblioteki. Ta unikatowa panorama ośmiu stuleci klasztoru łysogórskiego wpisana została w ogólne dzieje polskiej kongregacji benedyktyńskiej. Dzieło otwiera kopia „Kroniki” Ludwika Maura Cytrynowicza z 1721 roku, opisująca historię dziewięciu opactw benedyktyńskich w Polsce. Treść kolejnych tomów II-V dotyczy już tylko dziejów opactwa świętokrzyskiego i zawiera kopię „Roczników” Jana Jerzego Jonstona oraz Bonifacego Szepińskiego, uzupełnioną wpisami samego Lefebrvre’a. Absolutnym rarytasem dla badaczy łysogórskiego opactwa jest zaś tom VI, zawierający 14 ekscerptów z dokumentów i kronik dotyczących historii klasztoru, w tym z najstarszego znanego „Katalogu opatów” z listą sięgającą XIII wieku oraz wykazem klasztornych reguł opactwa łysogórskiego z 1421 roku. Są tu również opisy dotyczące różnego rodzaju klęsk żywiołowych, które spadały na opactwo, w tym fragment o pożarze z 1459 roku i szarańczy, jaka nawiedziła opactwo w 1690 roku. W kolejnych notach kronikarskich znajdujemy wzmiankę o pobycie w klasztorze w 1473 roku króla Kazimierza Jagiellończyka z rodziną i dwiema córkami. Tom zamykają dwa „Żywoty św. Emeryka” z opisem legendarnego wotum relikwii Drzewa Krzyża Świętego w 1037 roku przez węgierskiego królewicza. Lefebvre przepisał go z jednego z rękopisów świętokrzyskich sporządzonego w 1477 roku przez miejscowego mnicha Andrzeja ze Słupi. I wreszcie w tomie ostatnim znajdują się życiorysy najznamienitszych benedyktynów łysogórskich. Wśród nich jest kopia „Żywota” brata Mikołaja z Wielkiego Koźmina, żyjącego w drugiej połowie XV wieku. Był to jedyny mnich łysogórski otoczony za życia nimbem świętości, choć ostatecznie niewyniesiony na ołtarze – kopista, kaznodzieja, wychowawca i pedagog, znawca muzyki liturgicznej i reguły benedyktyńskiej". (Ze strony Radia Kielce, z artykułu "Unikatowy skarb wraca na Święty Krzyż" prof. Krzysztof Bracha).

PG: głównie źródło.

Faksymile z rękopisu: Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum, qui in Poloniae bibliothecis delituerant in ordine ad conficiendam historiam generalem monasteriorum Ordinis S. Benedicti in eodem regno existentium, 1802.