Treść: Przedmowa s. 5-8; Wstęp. Historia kultury i cywilizacji w poglądach polskiego dziejopisarstwa s. 9-58; Rozważania teoretyczne i metodologiczne: Gegenstand und Methoden der Kulturgeschichte s. 61-89; Innowacje w nauce i kulturze s. 91-108; Kulturgeschichte und Wirtschaftgeschichte s. 109-133; Historia kultury jako historia twórczych innowacji s. 135-164; Kulturgeschichte als Forschungsaufgabe s. 165-177; Historia kultury - historią cywilizacji s. 179-203; O naturze i strukturze kultury s. 205-214; Reguły historii kultury. Recepcja, inwencja, innowacja. Z G. Labudą rozmawia Rafał Grupiński s. 215-227; Innowacje przełomowe w rozwoju kultury i cywilizacji s. 229-246; Z rozważań nad kulturą polityczną narodu w aspekcie historycznym s. 247-260; Rozważania pragmatyczne: Kultura morska w dziejach społeczeństwa s. 263-283; Morze w kulturze plemion słowiańskich s. 285-298; Rzeki w dziejach narodów (ze szczególnym uwzględnieniem narodu polskiego) s. 299-320; Morze i Pomorze w kulturze politycznej Polski (do schyłku XVIII wieku) s. 321-362; Próba syntezy historii kultury Pomorza w pierwszej połowie XIX stulecia s. 363-377; Kulturotwórcza rola Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i innych szkół wyższych w poznańskim środowisku naukowym w latach akademickich 1919/20-1969/70 s. 379-391; Kult w kulturze religijnej Kaszub i Pomorza (Prolegomena teoretyczne) s. 393-402; Literatura kaszubska w rozwoju kultury narodowej i regionalnej s. 403-423; Czynniki społeczne i kulturalne w rozwoju języka (tezy do dyskusji) s. 425-433; Przyszłość państw narodowych i nacjonalizmów w jednoczącej się Europie s. 435-465; Idee "wiecznego pokoju" i jednoczenia państw narodowych w dziejach Europy s. 467-486; Posłowie. W poszukiwaniu przedmiotu badań historii kultury i historii cywilizacji s. 487-537; Pierwodruki tekstów zamieszczonych w niniejszym tomie s. 539-540