Streszczenie: Systemy prawa obowiązujące na terenie średniowiecznego Królestwa Polskiego różnie wyznaczały granice pełnoletności („lata sprawne”, anni discretionis). W wypadku dziewcząt najczęściej było to 12–13 lat, chłopców — 12–14. Na początku XVI w. pojawił się termin „lat roztropnych”, oznaczających pełną dojrzałość, przy czym dotyczył on tylko mężczyzn. Analiza zapisek znajdujących się w księgach urzędów miejskich dowodzi, że mieszkańcy miast późnośredniowiecznej Polski, zwłaszcza tych większych, dobrze znali pojęcie „lat sprawnych”. Osiągnięcie pełnoletności wpływało tu na różne aspekty codziennego funkcjonowania. W księgach urzędów mniejszych miast termin anni discretionis występuje rzadziej; niejednokrotnie konieczne było sięganie po pouczenia dotyczące tej kwestii sądów wyższych prawa niemieckiego. Pojęcie lat sprawnych można zatem traktować jako jeden z mierników kultury prawa w mieście, zaawansowania procesu recepcji terminów i procedur sądowych. Narzucona przez prawo granica pełnoletności niosła określone skutki, między innymi związane z ustaniem opieki nad nieletnimi. Powszechna była jednak świadomość, że formalny kres dzieciństwa nie oznacza pełnej dorosłości. Zdawano sobie sprawę z istnienia okresu dorastania, następującego po osiągnięciu lat sprawnych i poprzedzającego zajęcie pełnoprawnego miejsca w społeczeństwie. W mniejszym stopniu dotyczyło to kobiet, które często wydawano za mąż w bardzo młodym wieku. W wypadku mężczyzn okres adolescencji niewątpliwie był dłuższy. Dla nich dorastanie oznaczało przede wszystkim wdrażanie w obowiązki pełnoprawnego obywatela miasta, a okres dojrzewania i młodości był utożsamiany z czasem nauki i pracy na cudzy rachunek.