Recenzja: Pomnik spiżowy : uwagi w kontekście pracy Mariana Gumowskiego "Siła do ujarzmienia : teksty wybrane", Warszawa 2021 / Agata Aleksandra Kluczek. W: Historia Slavorum Occidentis. R. 13, nr 1 (2023), s. 169-181.

Marian Gumowski - wybitny numizmatyk, historyk, wieloletni pracownik Muzeum im. Czapskich w Krakowie, a następnie dyrektor Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu, pozostawił po sobie bogaty dorobek pisarski. Na potrzeby niniejszej publikacji wybrano teksty pochodzące z obu okresów jego działalności - krakowskiego i poznańskiego. Te pierwsze koncentrują się na dziedzinie najbliższej Gumowskiemu – numizmatyce i medalografii, i w jej kontekście prezentują poglądy znakomitego muzealnika na inne zagadnienia. Artykuły powstałe w drugim okresie, kiedy cieszył się już ugruntowaną pozycją w środowisku, przedstawiają jego zapatrywania na funkcję muzeów oraz rolę muzealnictwa z punktu widzenia osoby zarządzającej instytucją, a zatem mierzącej się z realnymi problemami określania jej kształtu, zadań i rozwoju. Tekstom Mariana Gumowskiego towarzyszą dwa obszerne eseje wstępne - Diany Błońskiej (prezentujący okres krakowski) oraz Kamili Kłudkiewicz (opisujący okres poznański).

Spis treści Wstęp................................................................................................... 5 Okres krakowski (Diana Błońska)................................................... 7 Dyrektor w „ciaśniejszych ramach” (Kamila Kłudkiewicz)........27 Nota wstępna.....................................................................................81 Życiorys.............................................................................................85 Nowo otwarty gabinet monet i rycin (1902).................................87 Monety polskie we wiedeńskim gabinecie monet i medali (1904)..............................................................................92 Moneta i jej znaczenie (1909).......................................................107 Istota i zadanie medalu (1909)......................................................114 Zakres numizmatyki polskiej (1909)...........................................117 Psychologia zbierania (1910)........................................................121 Muzeum Czapskich Krakowie (1912).........................................125 Galeria sztuki współczesnej (1915)..............................................136 Muzealna polityka rządu (1919)...................................................146 Naukowy charakter muzeów (1920)............................................164 Otwarcie Muzeum Wielkopolskiego (1920)...............................174 Uroczystość otwarcia muzeum wielkopolskiego. Wystawa Szymanowskiego (1920)...........................................181 Muzeum i jego cele oświatowe (1920).........................................185 Muzeum i jego cele konserwatorskie (1920)...............................191 O przyszłość muzeów prehistorycznych (1920).........................199 Rola muzeów w czasie wojny (1920)...........................................205 Muzea uniwersyteckie (1921).......................................................211 Muzeum Wielkopolskie. Historia zbiorów (1925).....................216 Rocznice muzealne (1929)............................................................232 Dziesięciolecie spolszczenia Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu (1930)......................................................................236 Zbędne eksponaty (1931)..............................................................242 Nota edytorska................................................................................251