Tom 1 monografii prezentuje dzieje ziemi nyskiej i później miasta Nysy od czasów najdawniejszych (prehistorycznych) do płowy XVIII w. Nysa była w średniowieczu i w czasach nowożytnych jednym z najbardziej liczących się ośrodków kultury, sztuki i gospodarki nie tylko na Śląsku i ziemiach polskich, ale także w szerzej pojmowanym regionie. Pozycję swoją zawdzięczała przede wszystkim, fundatorom, czyli biskupom wrocławskim i mimo zawirowań społeczno-politycznych szczególnie w XVI w. (reformacja) i XVII w. (wojna trzydziestoletnia) utrzymała ją do połowy XVIII w. W publikacji ukazano proces narodzin tego wyjątkowego miasta. Opisano w jaki sposób było zorganizowane w średniowieczu i czasach nowożytnych, jak kształtowała i rozwijała się jego infrastruktura i przestrzeń. Najwięcej uwagi poświęcono jego mieszkańcom. Obok scharakteryzowania struktury społecznej autorzy opisali życie codzienne, przemiany polityczne i religijne, którymi żyli mieszkańcy Nysy. Z książki dowiemy się nie tylko jak funkcjonowało miasto przez pierwsze pięć wieków swojego istnienia, jakie normy prawne obowiązywały, jak wyglądała opieka społeczna i edukacja, ale także jakie towary były dostępne i wytwarzane w średniowiecznej i nowożytnej Nysie. Dzięki zabytkom archeologicznym i źródłom archiwalnym zajrzymy do kuchni i sypialni nyskiego domu, dowiemy się jak spędzali wolny czas i świętowali jego mieszkańcy. Z jakimi przeciwnościami i klęskami musieli się zmierzyć. Dzięki ilustracjom ukazującym wszystkie najważniejsze zabytki architektury i sztuki możemy zbliżyć się do świata wyobraźni ówczesnych mieszkańców Nysy i poznać obowiązujące wówczas kanony piękna.