Tom 3 monografii miasta przedstawia najnowsze dzieje Nysy - od zakończenia II wojny światowej i włączenia miasta w granice Polski aż po współczesność. To opowieść o czasach naznaczonych dynamicznymi zwrotami, poważnymi problemami rozwojowymi i wynikającymi z nich wielkimi wyzwaniami. Fundamentem przemian były cztery głębokie transformacje. Pierwsza z nich to narodziny polskiej społeczności w wyniku całkowitej wymiany ludności miasta przeprowadzonej w latach 1945-1947. Druga to, do dziś wywołująca dyskusje, stopniowa odbudowa poważnie zniszczonej Nysy, którą rozpoczęto w drugiej połowie lat 50. XX w. Doprowadziła ona do utraty wielu zabytkowych obiektów, ale równocześnie dała miastu podstawę normalnego funkcjonowania i szanse na rozwój. Kolejne to przekształcenia struktur polityczno-ekonomicznych będące skutkiem zmian ustroju całego kraju. Na przełomie lat 40. i 50. XX w. były one związane z budową "Polski Ludowej", a cztery dekady później z wdrożeniem ustroju demokratycznego i wolnego rynku. Wywarły one głęboki, choć zróżnicowany wpływ na wszystkie sfery funkcjonowania Nysy i jej mieszkańców. W książce, opartej na licznych i w większości po raz pierwszy wykorzystanych źródłach, nie brak opisów różnych trudności i analiz powtarzających się kryzysów, charakterystycznych dla tego dramatycznego okresu. Przywołuje ona także liczne przykłady determinacji, społecznej aktywności i osiągnięć mieszkańców Nysy wytrwale zabiegających nie tylko o lepsze warunki życia codziennego, ale i rozwój ośrodka, w który wrastali z biegiem lat coraz silniej, aż stał się wreszcie bliską ich sercu małą ojczyzną.