Streszczenie W październiku 1924 roku odbyły się okazałe uroczystości związane z przewiezieniem zwłok Henryka Sienkiewicza do kraju z Vevey, gdzie został pogrzebany w listopadzie 1916 roku. Specjalny pociąg przejeżdżał przez stacje szwajcarskie, austriackie, czeskie i polskie, a w miejscach postoju odbywały się tłumne manifestacje. Przedmiotem artykułu jest konfrontacja postaw dwóch wybitnych działaczy społecznych, bliskich współpracowników pisarza, Antoniego Osuchowskiego i Stanisława Libickiego. Pierwszy był organizatorem pogrzebu pisarza w Vevey, zaś drugi w Warszawie. Wskutek inicjatywy Libickiego doszło do ukonstytuowania się Głównego Komitetu Przewiezienia Zwłok Henryka Sienkiewicza, który skutecznie wywiązał się z postawionego zadania. W pracach organizacyjnych Komitetu zabrakło jednak udziału Osuchowskiego. To uderzająca „nieobecność”, a jej przyczyny wymagają wyjaśnienia nie ze względu na sam ten fakt, ale ukryty w tle mechanizm rywalizacji w życiu publicznym działaczy, którzy wskutek okoliczności historycznych po 1905 roku swoją działalność charytatywną połączyli z akcją oporu przeciwko rusyfikacji. Weszli oni w skład tworzącej się w Królestwie Polskim klasy politycznej i jej orbit partyjnych, ewoluujących następnie w czasie wojny. Autor artykułu przedstawił genezę rozbratu Libickiego z Osuchowskim, wynikającego z różnic osobowościowych, charakterów i ich biografii politycznych. Ukazał pola współpracy obu działaczy z Sienkiewiczem, a także linie konfliktów oraz opcje wyborów, zaznaczające się między nimi, zwłaszcza po 1908 roku. Przedstawił genezę okoliczności, które doprowadziły do organizacji drugiego pogrzebu pisarza.