Streszczenie: Prawnokarna ochrona wolności sumienia i wyznania w Polsce Ludowej, to zagadnienie, które zasługuje na szczególne zainteresowanie. Po pierwsze, dlatego, że stanowi jedno z głównych zagadnień problemowych – podjętego na początku lat 50. XX w. – dzieła kodyfikacji prawa karnego materialnego PRL, która dotychczas nie doczekała się całościowego opracowania. Po drugie, dlatego że ukazuje ona walkę ówczesnej władzy komunistycznej ze związkami wyznaniowymi, a w szczególności z Kościołem katolickim. Wydane w okresie Polski Ludowej akty prawne, a przede wszystkim okoliczności wydaniu towarzyszące, ponad wszelką wątpliwość dowodzą, że ówczesna władza traktowała w tym zakresie prawo karne instrumentalnie. Chodziło bowiem przede wszystkim o spacyfikowanie związków wyznaniowych pod względem ich potencjalnego oddziaływania na opinię publiczną. Rzekoma potrzeba ochrony praw osób bezwyznaniowych była z kolei wyrazem obaw władz komunistycznych o sytuację społeczną swoich członków i ich rodzin, którzy poddawani byli coraz szerszemu ostracyzmowi ze strony przedstawicieli i członków wspólnot wyznaniowych, w tym Kościoła katolickiego. Kościół katolicki w Polsce nie pozostawał obojętny na proces przekształcania prawa karnego materialnego według założeń komunistycznych. Potwierdza to znany fakt, że pomimo represji jego przedstawiciele pozostawali nieugięci w swojej postawie, jeśli chodzi o wyznawane wartości. Nie było bowiem z ich strony zgodny na kreowanie nowego typu moralności i światopoglądu Polaka na podstawie ateistycznych założeń ideologii marksistowskiej oraz walkę z Kościołem przy użyciu norm prawa karnego. Pomimo zdecydowanej postawy Kościoła katolickiego, postanowienia kolejnych projektów kodeksu karnego PRL pozostawały w zakresie prawnokarnej ochrony wolności sumienia i wyznania niezmienione. Władza postrzegała bowiem niezależną działalność tej instytucji jako zagrożenie, stąd nie tylko chęć jej zwalczania przy pomocy przepisów traktujących o „działaniu na szkodę PRL”, ale także marginalizowanie religii i związanych z nią obrzędów na gruncie prawa karnego.